Іда Ліндэ
Паехаць на поўнач, каб памерці
Падзеi рамана сучаснай шведскай пісьменніцы Iды Лiндэ «Паехаць на поўнач, каб памерцi» разгортваюцца ў паўночнай Швецыi. Ён пачынаецца як крымiнальная драма з варыяцыяй класiчнага сюжэта пра Бонi i Клайда – i працягваецца як фiласофскае разважанне пра ролю выпадку ў нашым жыццi; пра тое, што трагедыя можа зламаць чалавека, а можа надаць яму сiлы пачаць «новую эру» у сваiм жыццi.
Раман выйшаў у Швецыі у 2014 годзе. Пераклад Наталлі Паваляевай

купіць кнігу
Нешта ў паветры сведчыла пра набліжэнне вяс­ны. Водар лёгкасцi і граху. На вяршынi пагорка пра­мiльгнула машына. Блакiтнае «Вольва-240» з та­нi­роўкай на шыбах і — па наблiжэннi зрабілася бач­на — iржой на колавых дысках. Гэта не мог быць Юн­сан. Сара ўсміхнулася сама сабе, уявiўшы калегу за рулём пiкапа замест палiцэйскага аўто. Юнсан, які кожную раніцу даваў крука, каб падкінуць Сару на сваёй прыстойнай «таёце»! Нiякiх плюшавых iгральных касцей спераду — проста елачка. Пах плесні і парфумы.
Сара прымружылася і паглядзела ў бок лесу: пту­­шыныя лапкi падавалiся крохкiмi галiнкамi на гi­ганцкiх ялiнах. Зiмой Сара карміла іх абы-як, і ця­пер вераб'i раскрычалiся як звар'яцелыя. Машына за­­паволiла рух: водбліскі сонца на снезе сляпілі. На ка­поце — налепка: «Вырашым праблему са сне­га­­ходамi ў паўночнай Швецыi!» Сара прадала баць­каў снегаход летась. Атрымала за яго добрыя грошы, так што ўсё выйшла годна. Пакупнiк спачатку збiраўся таргавацца, думаў, Сара нічога не цяміць, але хутка кінуў дурное. Як толькi яна пачала абгаворваць тэхнiчныя дэталi, ён ледзьве не запінаючыся ўсунуў ёй канверт з грашыма — роўна тую суму, на якую яны дамовiлiся па тэлефоне. З канвертам у кiшэнi курткi Сара падалася ў дом састарэлых; бацька ся­дзеў у агуль­ным пакоі. Iшлi навiны, але нiхто не слухаў. Яна спытала, што было на абед, ён адказаў, што свiнiна ёсць свiнiна, і вось ужо памiж iмi пульсавала звыклая цiшыня.
Яна не збiралася расказваць, што прадала снегаход і што грошы вельмi дарэчы, каб нейкi час плацiць за дом, — ён бы толькi яшчэ больш зненавiдзеў усё гэта. Але канверт грэў яе ва ўнутранай кiшэнi, і Сара як след абцягнула на сабе куртку, калі бацька закашляўся і спытаў, цi жывы яшчэ снегаход. Сара адказала, што «Рысь» скача рыссю, як сапраўдны стары рысак, і бацька засмяяўся — маўляў, упартая гэтая дзеўка, як тая кабыліца.

Машына спынiлася. Сара з удзячнасцю падумала пра сваю цёмна-сінюю ўнiформу і сцiснула ў руцэ дубiнку. Белую і халодную. Адзiны, каго яна не магла заваліць, быў яе бацька, але — падумала Сара — той, хто выходзiў з машыны, здолеў бы заваліць яе бацьку. Мужчына загладзiў назад чорныя валасы і запытальна агледзеўся. Няголены, запаволены.
— У цябе тут часам кавы не знойдзецца?
— Гэта не кавярня.
— Не, вядома, але я думаў — вы ж там сабе гатуеце звычайна.
— Гэта і не палiцэйскi ўчастак таксама.
— А з табой не пафліртуеш! — сказаў ён і засмяяўся.
— Мне няма калi гатаваць, але ёсць распушчальная.
Мужчына пайшоў проста на яе, і Сара панурыла вочы, як звер, як лось — знерухомеўшы, пара з вялiкіх ноздраў. Вядома толькi пра адну спробу ўтаймаваць лася: фермер Iсак Дарэлi вельмi добра справіўся з адным быком, але з ласіхамі не атрымалася, і ён здаўся. Мужчына ўжо стаяў на парозе. Сара пад­няла вочы, і iх позiркi самкнулiся на iмгненне, але потым мужчына пайшоў у кухню, не зняўшы чаравiкаў, і пакiнуў за сабой вялiзныя мокрыя плямы.
— Дарэчы, прыбiральшчыкаў у нас тут няма!
Мужчына азірнуўся, паглядзеў на свае сляды, але вiдавочна не зразумеў, што Сара мела на ўвазе. Запалiў цыгарэту, зрабiў некалькi зацяжак і строс попел проста на падлогу.
— Мяне завуць Бэн'ямiн, — сказаў ён і працягнуў руку, — можна проста Бэн.
Сара не наважылася падаць яму сваю, толькi чмых­нула ў адказ і ўвайшла ў кухню. Дастала кубак, з якога сама пiла а шостай; распушчальная кава стаяла ля ракавiны. Бэн налiў гарачай вады з крана, пашукаў лыжачку па шуфлядках і размяшаў каву. Гучна адсёрбнуў і зноў зацягнуўся, але гэтым разам строс попел у ракавiну. Гэта раззлавала Сару. Яна таксама запалiла цыгарэту і дазволiла попелу cы­пац­ца на падлогу шэрым дажджом. Магчыма, надышоў час, каб на ўсё начхаць.
— Дык гэта ўсё тваё?
— Ага.
З дарогi пачуўся цiхi гул. Бэн, нiчога не пачуў­шы, сёрбаў сабе і страсаў попел. Хутка пад'едзе Юн­сан, Сара звычайна чакала яго знадворку. Юнсан нiколi не заходзiў у яе вэстэрботэнскі дом. Адной­чы ён спытаў Сару, што яна робiць адна ва ўсiх гэтых пакоях, на што яна параiла яму займацца сва­iмi справамi.
Юнсан быў старэйшы за Сару i, магчыма, бываў у гэтым доме раней — калi яна была маленькая, а ён завiтваў да яе бацькi з нейкай нагоды. Сары не падабалася думка, што Юнсан, мабыць, бачыў яе тады. Апранутую ў спаднiцу, стомленую. Але Юнсан толькi кiўнуў у адказ і больш не распытваў, бо ён быў не з тых, хто совае нос у чужыя справы.
Калi Юнсан пасiгналiў, Бэн ад нечаканасцi ўздрыгнуў, як надламіўся. Мужчына, якi так нахабна ўваліўся ў Сарыну кухню, раптам зрабiўся бездапаможным, быццам трапiў у пастку — яе і дома.
— У кладоўку, хутка!
Юнсан зноў пасiгналiў. Хутка ён ужо будзе ля дзвярэй, але не ўвойдзе, толькi пагрукае. Пагрукае і будзе чакаць. Потым паторгае ручку. Дзверы бы­лi незамкнёныя. Вядома, ён зойдзе пашукаць, як зра­­бiў бы кожны, адчуўшы, што нешта iдзе не як звы­чайна.

У кладоўцы было цёмна. Сара магла толькi адчуваць пах Бэнавага здзiўлення. Ён не запалiў лямпу. Яны стаялi ўсутыч, і Сара адчувала яго нагу ля свайго сцягна; адчувала, як ён прыцiскаецца шчыльней, і хутка яго калена апынулася памiж яе ног.
Сара пачула сваё iмя і стаіла дыханне.
Юнсан ужо быў у доме, зваў яе.
Хутка ён будзе ў кухнi і адчуе пах дыму.
Сара прыклала далонь да Бэнавых вуснаў, а ён у сваю чаргу прыхiнуўся да яе ўсiм целам і ўхапiўся за яе клубы. Сара ўзняла вочы, якія паціху прызвычайваліся да цемры. Слоiкi з мочанымі грушамі, мяхі з бульбай. Пустыя палiцы ў клятчастым пластыку — прытулак хутчэй для пылу, чым для ежы. Раней хтосьцi часта заглядваў сюды, сартаваў, надпiсваў на слоiках назвы і даты. Цяпер толькi Сара калi-нiкалi пакладзе мех цыбулi цi бульбы.
Уваходныя дзверы зачыніліся. Юнсанава ма­шы­на завялася і пакiнула пасля сябе нямую цiшу. На­пэўна, ён паехаў на ўчастак паглядзець, ці Сара ўжо там. Зробiць кавы і будзе чакаць. Магчыма, ён зазiрнуў і ў спальню — але там не было нiякiх слядоў сваркі. Толькi знадворку чыёсьці блакiтнае «вольва».
Бэн сцягнуў з Сары штаны і засунуў у яе пальцы.
Сара задыхнулася. Гэта ўжо не мела анiякага сэнсу, але яна сцяла вусны, каб між імі не пратачылася ні слова, быццам бы там, у пакоях, усё яшчэ быў нехта, ад каго трэба хавацца.
Сара расшпiлiла яму штаны. На ім не было майткоў — адразу чэлес. Сара прыцiснула Бэна да сцяны, і так яны смажыліся сярод пахаў старой гароднiны і варэння.
— Паехалі са мной, — сказаў ён пасля.
— Думаеш, я не перажыву?
— Будзе весялей, калi ты паедзеш са мной.
Сара агледзелася і не ўбачыла нiчога, па чым бы магла засумаваць. Хiба што фота на памяць. Напэўна, ёй трэба спакаваць што-небудзь з сабой, але Сара не магла ўцямiць што. Чаго б яна нi краналася ў хаце, рукi заставалiся халодныя. Гэта ўсё — не яе. Усё ўспадкаванае, завешчанае, дагледжанае.
Калi бацька яшчэ жыў тут, Сара аднойчы ўдумала пераставiць канапу ў гасцёўні, каб не глядзець увесь час на лес. Канапа была цяжкая, і ў Сары разбалелася плячо, так што ёй давялося прысесцi.
Сара сядзела на канапе, утаропiўшыся на даро­гу, і нейкае ўзбуджальнае чаканне апанавала яе. Чаканне, здольнае зруйнаваць усё жыццё, пусцiла ў ёй каранi.
Спалоханая сур'ёзнасцю моманту, Сара вывела ка­ня і панеслася галопам. Скакала доўга і шпарка. Каня яна атрымала ў падарунак ад бацькi, калi па­абяцала, што стане палiцыянткай.
Вярнуўшыся дамоў праз некалькi гадзiн, Сара пераставiла канапу назад.
Папраўдзе, бацька быў ужо надта стары і нямоглы, але Сару тое не абыходзіла. Яна ведала, што пускаць у дом такія рашэннi было памылкай, і ні бацька, ні яна не сказалі нi слова пра гэта. Быццам нiчога і не здарылася. А можа, нiчога і не здарылася — можа, усё гэта былi толькi яе фантазii.
— Згода.
— Сур'ёзна?
Сара вырашыла, што ёй не трэба паўтараць свой адказ — проста выйшла следам за Бэнам і замкнула за сабой дзверы. Раней яна нiколi іх не замыкала.

Яліны праплывалі ў плаўным рытме нязначных ва­рыяцый. Было ясна, і амаль што нiякiх машын. Яны кіравалі на поўнач, таму наперадзе мусiла быць яшчэ больш снегу. Яны абмяркоўвалi стан дарог і спрачаліся, што горшае: соль на заходнiм узбярэжжы цi пясок у Вэстэрботэне. Цi высокая вiльгот­насць горшая за камень у лабавое шкло. Усё, аб чым звычайна гавораць у бяспечнай і ўтульнай размове.
Бліжэй да абеду яны заехалі на запраўку, каб на­быць сёе-тое і папоўніць бак. Сара выйшла з ма­шы­ны і залiла бак амаль на шэсць соцень крон. По­тым зайшла ў крамку, кiўнула прадаўцу. Зусiм ма­­лады хлопец, гадоў дваццаці, напэўна, хакеіст. Гэта, мабыць, ягоная першая сапраўдная праца па-за хакейнай пляцоўкай. Добрая мускулатура, барада на юным твары яшчэ не разраслася як след, але тым не менш свежапаголеная. Твар такi шырокi, што цяжка ўлавiць рысы; слабы пах падлеткавага адэкалону.
Сара ўзяла сабе вялiкую бутэльку кока-колы, сэнд­вiчы і шакаладныя вафлi. Ля касы была палiца з дарагiм марошкавым варэннем і сушанай але­нiнай. Побач — фота гаспадара запраўкi. Напэўна, бацька хакеіста — такi ж высокi лоб, светлыя вочы і твар, падобны да самой прыроды, якой належыць. Сара нiколi не адчувала прыналежнасці да чагосьці; яна больш падобная да старога сабакi, што перажыў зіму.
Увайшоў Бэн, і на дзвярах бразнуў званочак — тоненькi трапяткi гук, якi, здавалася, хацеў кiнуць выклiк усяму сусвету. Сара разглядвала налепкi на касавам апараце. Вось рэклама снегаходаў «Рысь». Можа, яна думала, што паспее раней за Бэна, што гэта не здарыцца ўжо цяпер і яна зможа падрыхтавацца да гуку.
Як быццам бы гэта стрэлiла яна.
Але гэта ён трымаў стрэльбу.
Слоiк з марошкай звалiўся з палiцы, і па падлозе расплылася мешанiна са шкла і жоўтай камя­каватай крывi. Хакеіст не паспеў нават падняць рукi, каб абаранiць свой юны твар, — так і павалiўcя, раскінуўшыся.
Бэн зрабіў крок назад і незнарок перакулiў стойку з газетамi; праграмы тэлебачання, плёткi і дыеты ўспырхнулi ў паветра і апалі на ліпкую падлогу. А потым — цiша, калi ўсё прыбiваецца да зямлi аглу­шальнай смерцю.
Званочак на дзвярах бразнуў iзноў.
Увайшла жанчына, паглядзела на Сару, на Бэна. Цёмныя валасы — як хмара вакол галавы. У руках жанчына трымала мабiльнiк, якi працягнула Сары неяк умольна:
— Я ўзяла чужы тэлефон, — прашаптала яна.
Сара вяла варухнулася, каб узяць яго, але Бэн стрэлiў ізноў. Ад гуку Сара ўпала, але закрычала тая жанчына. Сара паднялася і ўбачыла, як раз­рас­таецца лужа крывi, што хутка выцякала з галавы жанчыны.
Бэн ірвануў Сару за руку — прэч з запраўкi. Ногi ўжо не трымалi яе; Сара ўхапiлася за Бэна, і ён неяк здолеў упiхнуць яе ў машыну. Яна старалася ся­дзець роўна, супакоiцца; зашпiлiла пас бяспекi, каб утрымаць цела вертыкальна. Выцягнула цыгарэты, але не здолела суняць дрыготку.
— Дай сюды, — сказаў ён і запалiў цыгарэту. — Спужалася?
Сара не ведала, што адказаць. Ёй даводзiлася стра­ляць у людзей, але не так вось, а каб іх абяс­шкодзіць. Гэта было спрэчнае пытанне, па якiм яны з Юнсанам нiколi не мелi згоды. У каго дазволена страляць. Юнсан не змог бы нікога застрэліць. Гэты хлопец быў шматабяцальным хакеiстам, нi больш нi менш, а жанчына… Сара не ведала, кiм была тая жанчына. Страх, думала Сара, гэта ледзяная бель, аслепленая адбiткамi свету. Сябе ж Сара адчувала проста спустошанай.
— Не, не спужалася, стамiлася.
— Тады давай паспi, а я звязу нас адсюль.
Яліны мiльгалi перад вачыма, як ценi з мiнулага, і Сара лiчыла дарожныя слупкi, зусім як у дзяцiнстве. Калi збiвалася з ліку, пачынала замест слупкоў лiчыць секунды памiж iмi.
На дарозе было пуста і светла, калi Сара прачнулася. Бэн спытаў, цi не хоча яна даведацца што-не­будзь пра яго. Мабыць, чакаў, пакуль яна прачнецца, каб спытаць. Ён здаваўся нiбы збянтэжаным тым, што яна вось так сядзела тут у сваёй унiформе. Дапамог ёй запалiць яшчэ адну цыгарэту, і Сара курыла ў акно.
Ёй не хацелася нiчога.
Кроў той жанчыны застыла на калашыне і вярэ­дзіла скуру. Звычайна машынай кiравала Сара, і ця­пер ёй хацелася, каб Бэн ехаў хутчэй. Проста праз гэтае бязлiтаснае пасляпаўдзённае святло ў вячэрнюю цемру і спакой.
— А каб цябе трасца!
Бэн'ямiн нацiснуў на тармазы і здаў назад. На дарозе перад iмi ляжаў падзёрты камяк шэрага футра з маленькiм шкiлетам. Хвост цэлы, але астатняе распазнаць было немагчыма. Кроў выцякала і ўтварала маленькi круг вакол разадранай кацінай тушкi. Iншых машын няма, на дарозе цiха.
— Можа, выйдзем?
— Не, едзем далей.
Гэта быў толькi кот. У дзяцінстве ў Сары была котка — чорная, спрытная. Яна ці то збегла, ці то яе з'ела лicа — як казаў бацька, гульнi прыроды. Толькi цяпер Сара зразумела, што котка магла трапiць пад машыну — яны жылi зусім ля дарогi. Некалi прыгожая шэрстка ператварылася ў лiпкi камяк. Больш не патрэбныя мускулы. Сара схамянулася ад думкі, што бацька, напэўна, пашкадаваў яе пачуццi.
Каб не патануць ва ўласнай гiсторыi, Сара пача­ла расказваць Бэну, як бацька вучыў яе кiраваць. Па дарозе яны слухалi Элвiса. Сара памятала даклад­на, што Свэн, седзячы побач з ёй, падпяваў. You ain't nothing but a hound dog. I раптам знiадкуль — на капоце ласiха. Вялiзная, у трымценні. Калi Сара затармазiла і здала назад, iстота саслiзнула з капота i, да iх здзiўлення, паднялася і пакульгала ў лес. Бацька выйшаў з машыны, дастаў з багажнiка стрэльбу, каб пайсцi ў лес трохi пашукаць: калi жывёла моцна параненая, лепш было б дабiць яе. Але замест таго падышоў да капота і паклаў далонi на тое месца, дзе толькi што бiлася вялiзная туша. Ён быццам не бачыў Сару, калi выцягнуў руку і правёў пальцам па трэшчыне ў лабавым шкле, а потым — і гэта было зусiм хранова — бацька заплакаў. Буйныя слёзы цяк­лi па ягоных шэрых зморшчынах. Сара не ведала — цi то ёй выйсцi з машыны і суцешыць бацьку, цi то заплакаць самой. Але так і засталася сядзець, пакуль ён курчыўся ля машыны, быццам бы гэта яго падбiлi. Сара спадзявалася, што нiхто не з'явiцца і не ўбачыць бацьку такога — бездапаможнага, у слязах.
Вечар прынёс прыцемкi, а тыя — меланхолiю. Сара нiяк не магла супакоiцца, толькi глядзе­ла на незнаёмца, а той — на дарогу. Журботны твар, выгiнам броваў трохi нагадваў клоўна. Вялi­кiя цёмна-зялёныя вочы, куткі вуснаў апушчаныя. На прыдалонні — самаробная татуiроўка, Саскiя. Ён глянуў у яе бок.
— Ты ў парадку?
— Ага.
Сара прыцiснулася да акна; лес быў так блiзка ад узбочыны, што здавалася — яна абапiраецца і на яго. Павекi апусцiлiся, і бацька прасядзеў моўчкi ўсю дарогу дамоў.
Яна мусіла ехаць бясконца павольна, бо трэшчы­на ледзь не напалам раскалола лабавое шкло — таму, хто ехаў насустрач, магло падацца, што Сара і бацька едуць кожны ў сваёй машыне.
Сара прачнулася ад таго, што «вольва» стаяла нерухома. Бэна побач не было, і на кароткi момант яна падумала, што ён прывёз яе дамоў — у цемры вымалёўваўся будынак, і здавалася, што яны ўвогуле нікуды не з'язджалi. Сара ўздрыгнула, калi дзверцы адчынiлiся. У адной руцэ цыгарэта, у другой — стрэльба.
— Дзе мы?
— Там, дзе можна паспаць.
— А хто тут жыве?
— Мы, — адказаў ён і засмяяўся.
Калi яны наблiзiлiся да дома, аўтаматычна запа­лiлася святло. Сара тузанулася назад, але Бэн, здавалася, зусiм не спалохаўся — быццам святло за­па­лiлася для яго. Мабыць, увесь лэн абязлю­дзеў. Засталiся толькi яны з Бэнам, а хакеіст і жанчына з мабільнікам былi апошнiмi людзьмi, якiх яны бачылi ў жыццi. Усе астатнiя пакiнулi холад і цемру і ўцяклi ў Стакгольм, каб займацца тым, чым усе цяпер займаюцца ў Стакгольме. Сара толькi раз была там, калi вучылася ў дзявятым класе, — на школь­най экскурсiі. Нiчога цiкавага яна там не пабачыла, усё аднолькава брыдкае. Толькi падумаць: а што, калi ўсе драўляныя дамы Вэстэрботэна стаяць пустыя, чакаюць iх з Бэнам? Надакучыць у адным месцы — можна перабрацца ў iншае. Можна пажыць у каплiцы, гледзячы Богу проста ў твар. Можна ўсё лета пражыць у адной вёсцы, пера­бiраю­чыся з хаты ў хату, каб увосень сказаць: у гэтай вёсцы мы дазналіся ўсё адно пра аднаго.
— Ты быў тут раней?
— Не, — адказаў ён, стоячы да Сары спiнай, так што яна не зразумела, гаворыць ён праўду цi не, але праўда больш не грала анiякай ролi.
Яна прайшла ў спальню. Вялiкi двухспальны ложак засланы готландскiм пакрывалам у маленькiя кучаравыя авечкi. У шафе вiсела адзенне; Сара ўну­­рылася носам і пачула водар кандыцыянера. Відаць, хтосьцi быў тут зусiм нядаўна. Сара дастала з шафы кашулю і джынсы, ёй хацелася пазбавіцца ўнiформы і паху поту. Сцягнула цесныя штаны і адчула, як палягчэла ў сцёгнах. Калi Бэн увайшоў у пакой, Сара зашпiльвала кашулю.
— Чорт, якая ты сэксі.
I тут на іх напаў смех. Увесь дзень ён тлеў у іх сэрцабiцці, а цяпер выбухнуў на вуснах. Сара не магла спынiцца, і Бэн таксама пачаў смяяцца — абое ажно трэслiся ад рогату. Качалiся са смеху, так што было цяжка дыхаць. Памiж гэтымі прыпадкамi яны спрабавалi цалавацца, і хутка Бэн ужо быў у ёй, і Сара хацела, каб гэта нiколi не сканчалася.
— Ты што, прыйшоў загадзя і застрэлiў тых, хто тут жыў?
— Маленькая мая, — сказаў Бэн, хаваючыся ў яе падпахi, — дай ужо і мне цяпер паспаць.
Ён адразу ж заснуў, і Сара захінула яго пакрывалам з усiм авечым статкам. А яе грудзi захінула начное паветра, што iшло з расчыненага акна. Яна вызвалiлася з Бэнавых абдымкаў і цiхенька выслiзнула з ложка. Яна паспала ў машыне. Спаць пасярод дня — што б сказаў бацька!

У халадзільніку знайшлося малако і ўзбiтыя вяр­ш­кi. Ля ракавiны — бульба і сыр. Яна чысцiла бульбiны адну за адной. Нiбыта здзiўляючыся, золата павольна адкрывалася свету. Сара нарэзала бульбу танюткiмi скрылікамі. Для бульбянога гратэна заўсёды знойдзецца вiно. Сара пашукала па кухнi — недзе тут абавязкова мусіць быць бутэлька — і знайшла вiно ў лiловым пакеце ў вітальні. Сара адразу адкар­кавала бутэльку і налiла келiх. Натаркавала сыр, пасыпала бульбу тоўстым слоем.
Паляпала зверху, быццам пагладзiла жывёлу.
Паставiла на стол талеркi — такiя самыя, якiя былi ў яе дома, з Iкеi. Дзiўна, што бацьку падабалася Iкея. Ён неяк сказаў, што даводзiцца паважаць гэтага Кампрада, і да таго ж Iкея танная.
Калi Бэн прачнуўся, яны паелi, і Сара ўсё нiяк не магла перастаць гаварыць пра свайго бацьку. Бэн слухаў. Сказаў, як усё гэта пагана, нахiлiўся над сталом і ўзяў яе за руку, але адразу ж і адпусцiў, пакуль пяшчота не зрабілася празмернай. Гэта было нават больш, чым Сара магла спадзявацца. Звычайна ў людзей поўныя раты слоў паразумення, усе намагаюцца абгарнуць боль гiпсам траскучых фраз. Альбо лезуць са сваiмi ўласнымi гiсторыямi, нiбыта чужы досвед сапраўды можа мець карысць.
Бацька ёсць бацька.
Потым расказваў Бэн. У яго мацi — павышаная трывожнасць. Як апантаная, яна ўвесь час глядзiць перадачы пра катастрофы па тэлеку цi слухае па радыё. I зрабiлася яшчэ горш, калi з'явiлася больш каналаў. BBC, CNN. Яна вырэзвае фота з газет, рас­кладвае на кухонным стале, нiбыта пазл, клеiць у свой чырвоны альбом, упэўненая, што гэтыя вы­явы мусяць неяк скласцiся ва ўзор уратавання для яе дзяцей.
— І ў той самы час каля яе заўсёды быў ты.
— Нiколi не думаў пра гэта. Вандроўная катаст­рофа.
— З дзiцячымi рукамi.
— Так, з дзiцячымi рукамi.
— Вось хто ты, — сказала Сара і засмяялася. — Вандроўная катастрофа.
— Хто тут?
Нейкая жанчына гучна паклiкала з вiтальнi. Бэн падскочыў, спалоханы ўскрык змяніўся нервовым смехам. Сара сядзела нiбыта паралiзаваная перад недаедзеным гратэнам — яна праўда паверыла, што, акрамя iх з Бэнам, нiкога не засталося. Затрымала дыханне, каб прыйсці ў сябе. Гэта было першае, чаму яна навучылася ў каледжы — важна, каб кiсларод працягваў паступаць у мозг.
З адкрытага рота вырваўся гук.
А можа, гэта быў крык той жанчыны, і iшоў ён са спальнi.
Гэты стрэл прагучаў не так, як той, першы.
Сара адчула сябе разгубленай, галава закру­жы­лася — напэўна, яна выпiла занадта шмат. Асушыла свой келiх нагбом, а потым і Бэнаў. Калi пачала пiць, то ўжо да дна. Пачула пах пораху. Сара ся­дзела нерухома і лiчыла. На лiку пяцьдзясят сем Бэн вярнуўся ў кухню.
— Трэба драпаць адсюль.
Ягоная рука была цёплая і вiльготная. Па дарозе да машыны Бэн паслiзнуўся, і Сары давялося падхапiць яго; яна адчула ягоны цяжар на сваiх плячах, быццам несла яго праз усё жыццё. Сара села за руль, а Бэн без пярэчанняў запоўз на задняе ся­дзенне і ўлёгся як сабака на клятчастую коўдру.
Сара выехала на дарогу і падумала, цi не шукае яе Юнсан: можа, вярнуўся да яе дома, выламаў дзверы. Можа, асмелiўся паехаць да яе бацькi спытаць, ці не сказала яна чаго; можа, асмелiўся прызнаць, што збаёдаў іхнюю Сару.
Яна паспрабавала ўспомніць, цi не забылася вы­ключыць плiту — не тое каб гэта мела цяпер нейкае значэнне; магчыма, было б нават добра, калi б усё згарэла к чорту. Хай дрэвы крычаць — нiхто не пачуе. Прыгадаўся матчын твар з фотаздымкаў. Сара ўявiла постаць з выпрастанай спi­най; вось мацi заходзiць у той самы дом, які Сара з Бэнам толькi што пакiнулi. Мацi сядае за стол і даядае рэшткі з Сарынай талеркі, бо нiчога не павiнна марнавацца. Потым прыбiрае са стала і мые посуд; кухня ахопленая полымем, але гэта не можа пашкодзiць мацi, бо яна ўжо мёртвая.
Сара заўважае кульцю, калi мацi пачынае прыбi­раць посуд. Трактар асляпілі фары, і ён пратараніў маленькую карычневую «аўдзi». Не было анiякага сэнсу прышываць руку да мёртвага цела. Так сказаў бацька у адзін з вечароў, пасля таго як выпiў. Яны проста паклалi руку побач з целам у труну. Так што цяпер мацi стаяла і выцiрала танны фарфор, тры­маю­чы талерку мiж падбародкам і грудзямi і працую­чы правай рукой. Агонь разгараўся, але, здавалася, зусiм не шкодзiў мацi. Сара толькi баялася, што мацi ўпусцiць талерку і пачне саромецца сваёй кульцi, сваёй няўпраўнасцi, сваёй смерцi.

Вэстэрботэн не абязлюдзеў; наадварот, сюды ехалi новыя жыхары — тыя, каму падабалася жыццё на прыродзе, хто насiў курткi-вятроўкi і заводзiў дзяцей з марознымi ўзорамi на шчоках. Студэнты, што закахаліся ў тутэйшыя змены пор года і казалі: калi ўзiмку і здарыцца недахоп вiта­мiну D, дык улетку ўсё нагонiцца. Яны набывалi снегаходы. У ад­пачынак ездзi­лi купляць сабе дарагое дызай­нер­скае адзенне. Седзячы ў барах розных гатэляў, яны нагадвалi адно аднаму, што на поўначы неба іншае і што жыць ім хочаца так, каб можна было да яго дакрануцца.
Сара пазнала машыну ў люстэрку задняга віду.
Значыць, Юнсан адправiўся шукаць яе.
Напэўна, тых людзей на запраўцы ўжо знайшлi.
Сара пад'ехала да ўзбочыны.
Юнсан нязграбна вылез з машыны — ён кульгаў, бо меў праблемы з суставамi. Сара толькi аднойчы сустракалася з яго жонкай Марыяй — прыгожай жан­чынай з нейкай нерашучасцю ў вачах. Яна вы­на­сiла iх з Юнсанам адзiнага сына, якi пасля з'ехаў з дому і зрабiў кар'еру ва ўнiверсiтэце Умеа. У Юнсана быў яшчэ брат, але яго Сара нiколi не ба­чыла — ён служыў у Афганiстане. Сара трымала ў руцэ зброю і стрэлiла, перш чым Юнсан паспеў па­дысцi блiжэй.
Яна заўжды мела лепшую рэакцыю, чым Юнсан, якi быў надзвычай даверлiвы. Ён упаў на каленi, і тады яна стрэлiла зноў — дзеля надзейнасці. Пасля працяглага булькання ўсё сцiхла. Толькi машыны, толькi целы. I краявiд-сведка.
Яна ўключыла запальванне. Машынальна мiргнула паваротнiкам, хаця на дарозе нiкога не было. Пакруцiла радыё, але не знайшла ніякага канала і пакiнула белы шум.
— Ты патрапiла з першага разу.
Сара ўздрыгнула — не думала, што Бэн ужо прач­нуўся. Прыбавiла гучнасці, і радыё затрашчала так, быццам уся машына наэлектрызавалася.
— Нiчога страшнага, — сказаў Бэн. — Я ведаю, куды нам ехаць.
Яны прыехалi на нейкую кватэру, дзе не было нiчога, акрамя матраца, стала і двух зэдлікаў. Нi табе ежы, нi вiна. Яны ўлеглiся адразу ў вопратцы, і Бэн пагладзiў Сару па валасах. Потым узяўся гуляцца з яе чупрынай, загладжваў з аднаго боку на другі, пакуль Сара не пачала хiхiкаць. Бэн таксама захiхiкаў і пацалаваў яе павекi, а потым унурыўся ў яе падпаху.
— Ты што — маленькая вавёрачка?
Пад коўдрай было цёпла, і пустата ў грудной клетцы пачала павольна запаўняцца. Чымсьцi. Не крывёй, не паветрам. Чымсьцi значна горшым і ляг­чэйшым.
— Чаму ты не застрэлiў мяне?
— Ты запрасіла на каву.
— Бо я была ва ўнiформе, так?
— А чаму ты мяне ўпусцiла?
— Гэта ўжо няважна.

Сара прачнулася, не разумеючы, дзе знаходзiцца. Яна нiбыта завiсла памiж сном і явай, і было цяжка арыентавацца ў часе. Калi бразнулi дзверы, цела мiмаволi тузанулася. Бэн схадзiў кудысьцi, купiў кавы ў папяровых кубачках. Нецярпліва рушыў да Сары, каб хутчэй пазбегнуць адзiноты.
Кава была амаль халодная. «Лепш бы ён пабудзiў мяне», — падумала Сара.
Неяк засаромлена Бэн дастаў круасан з пакета:
— Падумаў, мо табе спадабаецца…
Рот напоўнiўся сухой крышанкай, тлустыя шмат­кі пасыпалiся на каленi. Бэн напружана назiраў за ёй, і Сара кiўнула, падбадзёрваючы яго — гэтая ра­нi­ца і падарункi нiбыта размылi iхнiя абрысы.
Сара адшчыквала маленькiя кавалачкi і ела патроху; паспрабавала размачыць круасан у каве, але толькi нарабiла маслянiстых кругоў у напоi. Дастала цыгарэты, і Бэн запалiў для яе адну, хаця гэтай ранiцай Сара не дрыжала.
— Мы можам застацца тут?
— Толькi ненадоўга.
— Ты не змог заплацiць?
— Не ведаю, Сара, — упершыню ён вымавiў яе iмя, — магчыма, нам трэба вярнуцца да цябе.
Сара падумала пра хакеіста і ягоных братоў. На судовы працэс ім будзе начхаць. Збяруць войска хакеiстаў — вострыя канькi, што пакiдаюць у лё­дзе глыбокiя разоры; вялiзныя швэдары з яркімі бя­розавымі лiстамі на грудзях; клюшкi грукаюць у такт, калi хакеiсты нясуцца наперад мiж бяроз. Бярозы ахопленыя агнём; хакеiсты бачаць перад са­бой Бэна і страляюць у яго. Полымя падбiраецца да Бэнавага цела — на вопратцы ўжо бачныя чорныя падпалiны, абсмаленыя рукi звiсаюць з плячэй. Сару яны прычакаюць у зацiшным кутку дома, калі агонь яшчэ на паспее яго спаліць.
Спампаваць фрагмент
Падпісвайцеся на нашу рассылку
Made on
Tilda